Staw z 1998 r. pod lupą Wód Polskich – dlaczego stan prawny z chwili wykonania inwestycji ma kluczowe znaczenie?

W praktyce postępowań prowadzonych przez Wody Polskie coraz częściej pojawiają się sprawy dotyczące stawów wykonanych kilkanaście lub nawet kilkadziesiąt lat temu. Organy analizują, czy inwestycje zostały wykonane zgodnie z przepisami obowiązującymi w chwili ich realizacji, a właściciele nieruchomości stają przed pytaniem, jakie znaczenie mają dawne opinie techniczne, dokumentacja oraz późniejsze zmiany w otoczeniu.

Jedna z takich spraw pokazuje, jak ważne jest odróżnienie historycznej legalności inwestycji od obecnych problemów związanych z gospodarowaniem wodami.

Stan prawny ocenia się według przepisów obowiązujących w chwili wykonania inwestycji

Jeżeli staw został wykonany w 1998 r., jego legalność należy oceniać na podstawie przepisów obowiązujących właśnie w tym czasie, czyli przede wszystkim Prawa wodnego z 1974 r.

To zasada, o której często zapomina się w praktyce. Nie można przykładać współczesnych wymagań administracyjnych do inwestycji powstałych kilkadziesiąt lat wcześniej. Organ powinien ustalić, jakie przepisy obowiązywały w dacie wykonania robót oraz jakie dokumenty były wówczas wymagane.

Znaczenie opinii sporządzonych w czasie realizacji inwestycji

W wielu sprawach zachowały się opinie inżynierów lub specjalistów sporządzane na etapie wykonywania prac ziemno-wodnych. Choć nie są one decyzjami administracyjnymi, często stanowią niezwykle istotny materiał dowodowy.

Jeżeli w takiej opinii wskazano między innymi, że:

• nadmiar wody będzie odprowadzany przepustem na działkę sąsiednią,

• przepust ma regulować odpływ wód podczas intensywnych opadów,

• inwestor powinien uzgodnić z sąsiadami poziom piętrzenia i w razie potrzeby dokonywać korekt,

oznacza to, że sposób funkcjonowania stawu był znany i opisany już w chwili realizacji inwestycji.

Umorzenie postępowania przez Wody Polskie

Szczególnie interesująca jest sytuacja, gdy Wody Polskie prowadzą postępowanie dotyczące legalności stawu i ostatecznie je umarzają.

Jeżeli organ w uzasadnieniu decyzji odwołuje się do przepisów obowiązujących w 1998 r. oraz opiera się właśnie na historycznej opinii technicznej, oznacza to, że uznał ją za wiarygodny materiał pozwalający odtworzyć zarówno stan faktyczny, jak i prawny istniejący w chwili wykonania inwestycji.

Ma to istotne znaczenie również wtedy, gdy ta sama opinia opisuje sposób odprowadzania nadmiaru wód.

Nie oznacza to automatycznie, że organ wydał odrębne rozstrzygnięcie dotyczące przepustu. Powstaje jednak pytanie o spójność późniejszych ocen, jeżeli ten sam materiał dowodowy został wcześniej wykorzystany do umorzenia postępowania.

Obecne problemy nie zawsze wynikają z wadliwej budowy stawu

W praktyce często okazuje się, że po wielu latach zmieniły się warunki terenowe.

Zdarza się, że:

• zlikwidowano lub zasypano rów melioracyjny,

• uszkodzono przepust,

• dokonano ingerencji w urządzenia wodne,

• zmienił się sposób użytkowania sąsiednich nieruchomości.

Jeżeli organ wydał decyzję nakazującą odtworzenie zasypanego rowu melioracyjnego, może to świadczyć o tym, że obecne problemy z odpływem wód wynikają przede wszystkim ze zmian dokonanych już po wykonaniu inwestycji.

Dlatego nie należy automatycznie utożsamiać aktualnych problemów z historyczną legalnością stawu.

Znaczenie ma także sytuacja obecnego właściciela

W praktyce często nieruchomość zmienia właściciela wiele lat po wykonaniu inwestycji.

Osoba, która kupiła działkę kilkadziesiąt lat po wybudowaniu stawu, nie uczestniczyła w realizacji robót ani w kompletowaniu dokumentacji z 1999 r. Organ powinien więc odróżnić ocenę zgodności inwestycji z przepisami obowiązującymi w chwili jej wykonania od obowiązków obecnego właściciela związanych z utrzymaniem urządzeń wodnych.

Wnioski

Sprawy dotyczące starych stawów wymagają indywidualnej analizy i uwzględnienia całego kontekstu historycznego. Kluczowe znaczenie mają dokumenty sporządzone w czasie realizacji inwestycji, przepisy obowiązujące w chwili wykonania robót oraz późniejsze zmiany w stosunkach wodnych.

Jeżeli organ sam odwołuje się do historycznej dokumentacji jako podstawy oceny legalności inwestycji, powinien w sposób konsekwentny wyjaśnić wszelkie późniejsze wątpliwości dotyczące elementów opisanych w tych samych dokumentach. Tylko takie podejście realizuje zasadę pewności prawa oraz buduje zaufanie obywateli do działania organów administracji publicznej.