Odprowadzanie wód opadowych bez pozwolenia wodnoprawnego – WSA w Gdańsku o karze i znikomości naruszenia

Wyrok WSA w Gdańsku z 12 sierpnia 2026 r., sygn. II SA/Gd 59/26, LEX nr 4141555

Czy samo złożenie wniosku o przedłużenie pozwolenia wodnoprawnego może uchronić przed administracyjną karą pieniężną, jeżeli pozwolenie w międzyczasie wygasło? I czy długotrwałe postępowanie prowadzone przez organy może uzasadniać odstąpienie od sankcji? Na te pytania odniósł się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 12 sierpnia 2026 r., sygn. II SA/Gd 59/26. Sąd oddalił skargę gminy i potwierdził zasadność nałożenia kary za odprowadzanie wód opadowych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego.

Stan faktyczny – pozwolenie wygasło, a kanalizacja nadal funkcjonowała

Gmina posiadała pozwolenie wodnoprawne na odprowadzanie wód opadowych i roztopowych przez istniejące wyloty kanalizacji deszczowej do rzeki. Pozwolenie obowiązywało do 9 grudnia 2023 r.

Jeszcze przed jego wygaśnięciem, 26 czerwca 2023 r., gmina wystąpiła o ustalenie kolejnego okresu obowiązywania pozwolenia. Postępowanie okazało się jednak skomplikowane – wniosek trafił początkowo do niewłaściwego organu, następnie był przekazywany pomiędzy organami, pojawiały się wezwania do uzupełnienia dokumentacji, a ostatecznie gmina wycofała pierwotny wniosek.

Kolejne działania dotyczące uzyskania pozwolenia również nie doprowadziły od razu do wydania decyzji. W konsekwencji w II kwartale 2024 r. gmina odprowadzała wody opadowe do rzeki, nie posiadając już ważnego pozwolenia wodnoprawnego.

Organy Wód Polskich wymierzyły za ten okres administracyjną karę pieniężną w wysokości 1.765 zł, odpowiadającą 500% ustalonej opłaty zmiennej.

Dlaczego kara wyniosła aż pięciokrotność opłaty?

Zgodnie z art. 389 pkt 1 Prawa wodnego korzystanie z usług wodnych wymaga co do zasady pozwolenia wodnoprawnego. Jedną z takich usług jest odprowadzanie do wód wód opadowych lub roztopowych ujętych w systemy kanalizacji deszczowej w granicach administracyjnych miast.

Prawo wodne przewiduje również szczególną sankcję za korzystanie z takiej usługi bez wymaganego pozwolenia. Zgodnie z art. 472aa ust. 3 pkt 3 Prawa wodnego kara jest ustalana jako 500% opłaty zmiennej.

Istotne jest przy tym to, że jest to kara o wysokości określonej ustawowo. Organ nie może więc, powołując się na okoliczności konkretnej sprawy, dowolnie jej zmniejszyć.

Art. 189d k.p.a. nie pozwala na „miarkowanie” kary

Gmina argumentowała m.in., że kara jest nieproporcjonalna, ponieważ informowała organy o ilości odprowadzanych wód i terminowo uiszczała opłaty zmienne.

WSA wskazał jednak, że w przypadku sankcji określonej sztywno przez ustawodawcę nie stosuje się dyrektyw wymiaru administracyjnej kary pieniężnej z art. 189d k.p.a. Przepis ten ma znaczenie przede wszystkim wtedy, gdy organ dysponuje zakresem wysokości kary i może ją odpowiednio ustalić.

Nie oznacza to jednak, że przepisy k.p.a. w ogóle nie dają możliwości złagodzenia skutków administracyjnej sankcji.

Znikomość naruszenia może mieć znaczenie

Szczególnie istotna jest część uzasadnienia dotycząca art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a.. Przepis ten pozwala na odstąpienie od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa.

WSA wyraźnie zaakceptował możliwość zastosowania tego przepisu również w sprawach dotyczących kar nakładanych na podstawie Prawa wodnego.

Sąd podkreślił, że oceniając, czy naruszenie było znikome, należy uwzględnić m.in. wagę chronionego dobra, skalę naruszenia, jego czas trwania, skutki, ewentualne powtarzanie naruszenia oraz okoliczności dotyczące strony.

W tej sprawie sąd uznał jednak, że przesłanka znikomej wagi naruszenia nie została spełniona.

Sam brak szkody nie wystarcza

Kluczowe znaczenie miało to, że pozwolenie wodnoprawne jest nie tylko formalnym dokumentem. Stanowi ono instrument gospodarowania wodami i pozwala określić warunki korzystania z zasobów wodnych oraz obowiązki związane z ochroną środowiska.

Zdaniem Sądu korzystanie z usług wodnych bez wymaganej zgody narusza podstawowe zasady systemu gospodarowania wodami. Dlatego brak pozwolenia nie może być automatycznie uznawany za naruszenie znikome, nawet jeżeli strona faktycznie uiszczała opłaty zmienne i nie wykazano konkretnej szkody w środowisku.

Sąd zwrócił również uwagę na okres, przez który gmina korzystała z wód bez pozwolenia. Istotne było także to, że skuteczny wniosek prowadzący do uzyskania nowego pozwolenia został złożony dopiero po znacznym czasie od wygaśnięcia poprzedniej decyzji.

A co z przewlekłością postępowania?

To jeden z ciekawszych elementów wyroku.

Organy przyznały, że postępowanie dotyczące pozwolenia trwało długo – około 19 miesięcy – i nie odpowiadało w pełni zasadzie szybkości postępowania wynikającej z art. 12 § 1 k.p.a.

Mimo to WSA uznał, że okoliczność ta nie podważała zasadności kary. Przedmiotem postępowania sądowego była bowiem legalność decyzji nakładającej karę, a nie ocena ewentualnej bezczynności czy przewlekłości postępowania dotyczącego pozwolenia.

Sąd podkreślił również, że samo złożenie wniosku o pozwolenie nie przedłuża automatycznie ważności wcześniejszej decyzji. Pozwolenie wygasa z upływem okresu, na który zostało wydane.

Wniosek praktyczny

Wyrok II SA/Gd 59/26 pokazuje, jak istotne jest pilnowanie ciągłości wymaganych pozwoleń wodnoprawnych. Złożenie wniosku przed upływem terminu ważności pozwolenia jest ważnym elementem należytej staranności, ale samo w sobie nie daje prawa do dalszego korzystania z wód po wygaśnięciu decyzji.

Jednocześnie orzeczenie potwierdza, że art. 189f k.p.a. może znaleźć zastosowanie również przy sztywno określonych karach z Prawa wodnego. Możliwość odstąpienia od sankcji nie została więc całkowicie wyłączona. Konieczne jest jednak wykazanie ustawowych przesłanek, w szczególności znikomej wagi naruszenia i zaprzestania naruszania prawa.

Dla podmiotów korzystających z wód praktyczny wniosek jest prosty: procedurę dotyczącą kolejnego pozwolenia warto rozpocząć z odpowiednim wyprzedzeniem, monitorować jej przebieg i reagować na ewentualne opóźnienia dostępnymi środkami procesowymi. Sam fakt prowadzenia postępowania przez organ nie zastępuje bowiem wymaganego pozwolenia.

Wyrok WSA w Gdańsku z 12 sierpnia 2026 r., sygn. II SA/Gd 59/26, jest nieprawomocny. Pełna treść orzeczenia jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.