Łączy nas Wisła – o wodzie, odpowiedzialności i współpracy

Woda nie zna granic administracyjnych, sektorowych ani kompetencyjnych. Dlatego o wodzie musimy rozmawiać wspólnie.

29 września 2026 r. w Gdańsku rozpoczęła się druga edycja konferencji „Łączy nas Wisła” – wydarzenia, które zgromadziło przedstawicieli samorządów, nauki, biznesu, administracji publicznej i organizacji społecznych. Tegoroczna konferencja była okazją do spojrzenia na Wisłę i szerzej – na gospodarkę wodną – z wielu różnych perspektyw.

I właśnie ta różnorodność perspektyw wydała mi się jedną z największych wartości tego spotkania.

Bo kiedy rozmawiamy o wodzie, bardzo szybko okazuje się, że nie da się jej przypisać do jednego resortu, jednej instytucji czy jednego sektora.

Od źródła do ujścia

Szczególnie ważna była dla mnie perspektywa pokazująca rzekę jako jeden system naczyń połączonych.

Podczas konferencji rozmawiano m.in. o relacji między rzeką a miastem, o znaczeniu ujścia Wisły, Żuław i Zatoki Gdańskiej, ale także o tym, jak decyzje podejmowane w jednym miejscu wpływają na sytuację w innych częściach dorzecza. Gdańsk jako miasto położone u ujścia Wisły jest szczególnym miejscem do prowadzenia takiej rozmowy.

To spojrzenie jest niezwykle ważne także z perspektywy prawa i administracji.

Granice administracyjne są potrzebne do organizacji państwa, ale nie mogą wyznaczać granic myślenia o wodzie.

Zanieczyszczenia, monitoring i informacja

Jednym z tematów, który szczególnie mocno wybrzmiał podczas konferencji, była jakość wód i monitoring rzek.

Skuteczna ochrona rzek zaczyna się od wiedzy. Musimy wiedzieć, co dzieje się w rzece, gdzie pojawiają się zagrożenia i jak szybko możemy na nie reagować.

Dlatego tak istotne są nowe technologie, dane satelitarne, monitoring prowadzony w czasie rzeczywistym czy wykorzystanie sztucznej inteligencji. Nie chodzi jednak o samą technologię.

Chodzi o to, aby dane przekładały się na decyzje.

Potrzebujemy sprawnego przepływu informacji pomiędzy instytucjami, samorządami, nauką i społeczeństwem. Potrzebujemy również rozwiązań, które pozwolą szybciej identyfikować zanieczyszczenia i tworzyć skuteczne mechanizmy wczesnego ostrzegania. W programie konferencji znalazła się m.in. sesja poświęcona jakościowemu monitoringowi rzeki w czasie rzeczywistym.

Co ważne, część takich inicjatyw już dziś powstaje oddolnie. Wyzwaniem jest ich lepsze połączenie i wykorzystanie.

Susza nie jest już odległym problemem

Drugim mocnym wątkiem była susza i bezpieczeństwo wodne.

Zmiany klimatu nie są już odległą perspektywą. Ich skutki obserwujemy dzisiaj.

Coraz częściej mówimy o suszy hydrologicznej, niskich przepływach w rzekach, problemach z retencją czy gwałtownych opadach, podczas których woda zamiast zostać zatrzymana w środowisku, szybko odpływa.

Podczas konferencji zwracano uwagę, że konsekwencje niedoboru wody mogą dotknąć nie tylko środowiska. W dalszej perspektywie mogą oznaczać problemy dla rolnictwa, przemysłu, miast, a w skrajnych przypadkach także dla dostępu do wody.

To pokazuje, że polityka wodna jest jednocześnie polityką bezpieczeństwa, środowiska, gospodarki i jakości życia.

Rzeka jako część miasta

Bardzo ciekawy był również wątek relacji między rzeką a miastem.

Rzeka nie powinna być traktowana wyłącznie jako element krajobrazu czy infrastruktury. Może być przestrzenią publiczną, miejscem rekreacji, elementem systemu przyrodniczego, ale także ważnym czynnikiem odporności miasta na zmiany klimatu.

W programie konferencji znalazł się m.in. warsztat „How to Build a Swimmable City?”, poświęcony idei miasta, które odzyskuje rzekę dla mieszkańców, jednocześnie dbając o bezpieczeństwo i naturalne ekosystemy.

To bardzo interesująca zmiana sposobu myślenia.

Nie pytamy już tylko, jak zabezpieczyć miasto przed rzeką.

Coraz częściej pytamy:

Jak zbudować miasto, które potrafi dobrze żyć z rzeką?

Prawo potrzebuje spojrzenia horyzontalnego

Z perspektywy prawa szczególnie ważne jest dla mnie właśnie takie, horyzontalne spojrzenie.

Mamy już narzędzia, które pozwalają łączyć różne obszary – między innymi rozwiązania dotyczące przeciwdziałania skutkom suszy i powodzi oraz planowania i zagospodarowania przestrzennego.

Problemem pozostaje jednak ich praktyczna koordynacja.

Jeżeli decyzje dotyczące przestrzeni, infrastruktury, inwestycji, ochrony środowiska czy gospodarki wodnej są podejmowane w oderwaniu od siebie, trudno mówić o rzeczywiście zintegrowanym zarządzaniu wodą.

Rzeka jest jednym systemem. Nasze regulacje i instytucje również powinny nauczyć się tak na nią patrzeć.

Odpowiedzialność nie może być rozproszona

I tu dochodzimy do jednego z najważniejszych wniosków z konferencji.

Odpowiedzialność za wodę jest dziś podzielona pomiędzy wiele podmiotów. Każdy z nich ma określone kompetencje, zadania i odpowiedzialność.

Ale problemy wodne nie respektują tych podziałów.

Dlatego potrzebujemy nie tylko dobrych przepisów, ale również koordynacji, wymiany informacji i współpracy.

Potrzebujemy aktywnych samorządów, administracji publicznej, naukowców, organizacji społecznych, mieszkańców i odpowiedzialnego biznesu.

Dbałość o rzeki nie może być wyłącznie zadaniem jednej instytucji.

Od rozmowy do konkretnych działań

Ważnym elementem konferencji był zaplanowany Okrągły Stół dla Wisły – zamknięta sesja warsztatowa, której celem jest wypracowanie konkretnych rekomendacji i kierunków działań dla administracji, samorządów i biznesu.

To szczególnie istotne.

Bo konferencje są potrzebne po to, żeby rozmawiać, wymieniać doświadczenia i poznawać różne punkty widzenia. Ale prawdziwym sprawdzianem jest to, co wydarzy się później.

Czy uda się przełożyć diagnozy na konkretne rozwiązania?

Czy informacje będą rzeczywiście przepływać pomiędzy instytucjami?

Czy monitoring będzie prowadził do szybszych decyzji?

Czy planowanie przestrzenne będzie uwzględniało długofalowe konsekwencje zmian klimatu?

I wreszcie – czy będziemy potrafili patrzeć na Wisłę jako na jeden system, a nie zbiór odrębnych problemów?

Bo naprawdę łączy nas Wisła

Konferencja „Łączy nas Wisła” pokazała mi po raz kolejny, że największym wyzwaniem nie jest dziś brak wiedzy.

Tej mamy coraz więcej.

Mamy również nowe technologie, dane, instrumenty prawne i doświadczenia wielu środowisk.

Największym wyzwaniem jest połączenie tych elementów.

Dobra kondycja naszych rzek wymaga więc nie tylko pieniędzy, technologii i odpowiednich regulacji. Wymaga przede wszystkim współpracy.

Dobrze, że są miejsca, w których przedstawiciele różnych środowisk mogą usiąść przy jednym stole i rozmawiać o tym, jak tę współpracę budować.

Bo woda nie zna naszych podziałów.

Nie zna granic administracyjnych, sektorowych ani kompetencyjnych.

Rzeka jest jednym systemem, nawet jeśli nasze instytucje są podzielone na wiele części.

I dlatego naprawdę łączy nas Wisła. 🌊