Kara za pobór wody bez pozwolenia wodnoprawnego – czy zawsze trzeba ją zapłacić?

Uzyskanie decyzji o nałożeniu administracyjnej kary pieniężnej za pobór wód bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego nie oznacza jeszcze, że przedsiębiorca jest pozbawiony możliwości obrony. W praktyce wielu adresatów takich decyzji koncentruje się wyłącznie na kwestionowaniu ustaleń kontroli lub sposobu wyliczenia kary. Tymczasem często kluczowe znaczenie mają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej.

Pobór wody bez pozwolenia a administracyjna kara pieniężna

Prawo wodne przewiduje możliwość nałożenia administracyjnej kary pieniężnej za korzystanie z wód bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego. W ostatnich latach przepisy zostały dodatkowo zaostrzone, a organy Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie uzyskały nowe narzędzia służące ustalaniu ilości pobranej wody.

W przypadku stwierdzenia poboru wód bez wymaganego pozwolenia organ może ustalić ilość pobranych wód na podstawie maksymalnej technicznej wydajności urządzeń służących do poboru wody. W praktyce oznacza to, że wysokość kary często jest bardzo wysoka i nie zawsze odpowiada rzeczywistemu poborowi.

Nie oznacza to jednak, że każda kara musi zostać utrzymana w mocy.

Czy organ powinien rozważyć odstąpienie od kary?

Tak.

Przy wymierzaniu administracyjnych kar pieniężnych organ ma obowiązek stosować przepisy działu IVA Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 189d oraz art. 189f k.p.a.

Szczególne znaczenie ma art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., zgodnie z którym organ może odstąpić od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, jeżeli:

• waga naruszenia prawa jest znikoma,

• strona zaprzestała naruszania prawa.

W sprawach dotyczących Prawa wodnego organy często skupiają się wyłącznie na samym fakcie braku pozwolenia wodnoprawnego, pomijając szerszą analizę okoliczności konkretnej sprawy.

Jak ocenić „znikomą wagę naruszenia”?

Odpowiedź na to pytanie została doprecyzowana przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 marca 2026 r. (III OSK 1486/23).

NSA wskazał, że ocena przesłanki znikomej wagi naruszenia wymaga przeprowadzenia swoistego testu proporcjonalności. Organ powinien ocenić nie tylko sam fakt naruszenia prawa, ale również dobra chronione przez przepisy oraz rzeczywiste skutki naruszenia.

Jak podkreślił sąd, przy ocenie należy uwzględniać całokształt okoliczności sprawy, zarówno przedmiotowych, jak i podmiotowych. Znaczenie mają między innymi:

• skala naruszenia,

• skutki dla środowiska,

• czas trwania naruszenia,

• stopień zawinienia strony,

• działania podjęte w celu usunięcia nieprawidłowości.

Co istotne, decydujące znaczenie należy przypisać skutkom naruszenia dla dóbr chronionych przez Prawo wodne.

Uzyskanie nowego pozwolenia ma znaczenie

W praktyce często zdarzają się sytuacje, w których przedsiębiorca korzystał wcześniej z ujęcia na podstawie ważnego pozwolenia wodnoprawnego, a następnie – po stwierdzeniu wygaśnięcia decyzji – podejmuje działania zmierzające do zalegalizowania swojej działalności.

Jeżeli przed zakończeniem postępowania zostanie złożony wniosek o nowe pozwolenie wodnoprawne, a następnie decyzja zostanie wydana, organ powinien ocenić znaczenie tej okoliczności przy stosowaniu art. 189d i art. 189f k.p.a.

Samo wspomnienie o uzyskaniu nowego pozwolenia w uzasadnieniu decyzji nie jest wystarczające. Organ powinien wyjaśnić, dlaczego dobrowolne usunięcie naruszenia nie uzasadnia odstąpienia od wymierzenia kary.

Nie każda kara jest nieunikniona

Oczywiście uzyskanie nowego pozwolenia wodnoprawnego nie powoduje automatycznego umorzenia postępowania ani nie eliminuje wcześniejszego naruszenia prawa. Nie oznacza również, że w każdej sprawie zachodzi przesłanka znikomej wagi naruszenia.

Organ ma jednak obowiązek przeprowadzić rzeczywistą analizę wszystkich okoliczności sprawy, w tym działań podjętych przez stronę w celu usunięcia naruszenia oraz skutków, jakie naruszenie wywołało dla dóbr chronionych przez Prawo wodne.

W praktyce właśnie na tym etapie najczęściej pojawiają się błędy w decyzjach nakładających administracyjne kary pieniężne. Dlatego przed zapłatą kary warto sprawdzić nie tylko poprawność jej wyliczenia, ale również to, czy organ prawidłowo zastosował przepisy art. 189d i 189f Kodeksu postępowania administracyjnego.