Kara za pobór wód bez pozwolenia wodnoprawnego – dlaczego późniejsze uzyskanie pozwolenia nie zwalnia z odpowiedzialności?
Od 1 stycznia 2024 r. obowiązują przepisy przewidujące administracyjne kary pieniężne za korzystanie z usług wodnych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego. W praktyce wielu przedsiębiorców błędnie zakłada, że złożenie wniosku o wydanie pozwolenia po wykryciu nieprawidłowości pozwoli uniknąć sankcji. Tak jednak nie jest.
Kara dotyczy okresu naruszenia prawa
Administracyjna kara pieniężna nakładana jest za konkretny, zamknięty okres, w którym ujęcie wody było eksploatowane bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego. Oznacza to, że późniejsze uzyskanie decyzji legalizującej korzystanie z wód nie eliminuje odpowiedzialności za wcześniejsze naruszenie przepisów.
Ustawodawca przyjął w tym zakresie bardzo rygorystyczne rozwiązanie. Zgodnie z art. 472aa ust. 3 pkt 1 ustawy Prawo wodne wysokość kary wynosi 500% opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych. Organ administracji nie posiada żadnej swobody w ustalaniu wysokości sankcji – nie może jej obniżyć, miarkować ani odstąpić od jej wymierzenia z uwagi na szczególne okoliczności sprawy.
Organ nie może odstąpić od wymierzenia kary
Administracyjne kary pieniężne przewidziane w Prawie wodnym mają charakter tzw. sankcji związanych. Oznacza to, że po stwierdzeniu naruszenia organ jest zobowiązany do nałożenia kary w wysokości wynikającej wprost z ustawy.
Nie ma przy tym znaczenia, że przedsiębiorca po wykryciu naruszenia niezwłocznie złożył wniosek o wydanie nowego pozwolenia wodnoprawnego lub zaprzestał korzystania z ujęcia. Takie działania mogą świadczyć o usunięciu naruszenia na przyszłość, jednak nie uchylają odpowiedzialności za okres, w którym działalność była prowadzona bez wymaganej decyzji administracyjnej.
Przyjęcie odmiennej interpretacji prowadziłoby do sytuacji, w której podmioty mogłyby przez wiele lat korzystać z zasobów wodnych bez wymaganych pozwoleń oraz bez ponoszenia opłat, a odpowiedzialności unikałyby wyłącznie poprzez złożenie wniosku po ujawnieniu naruszenia. Taka praktyka byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami gospodarowania wodami oraz celami ustawy Prawo wodne.
Obowiązek posiadania pozwolenia istniał już wcześniej
Choć przepisy dotyczące administracyjnych kar pieniężnych w obecnym brzmieniu obowiązują od 1 stycznia 2024 r., nie oznacza to, że dopiero od tej daty istnieje obowiązek uzyskania pozwolenia wodnoprawnego.
Obowiązek posiadania odpowiedniej decyzji administracyjnej przy korzystaniu z usług wodnych funkcjonuje w polskim systemie prawnym od wielu lat. Nowelizacja przepisów wprowadziła jedynie nowe, bardziej dotkliwe konsekwencje finansowe za naruszenie tego obowiązku.
Brak szkody w środowisku nie wyłącza odpowiedzialności
W postępowaniach odwoławczych często pojawia się argument, że korzystanie z ujęcia nie spowodowało negatywnych skutków środowiskowych. Z prawnego punktu widzenia okoliczność ta nie ma jednak decydującego znaczenia.
Prawo wodne opiera się na zasadzie prewencji oraz reglamentacji korzystania z zasobów wodnych. Już samo wieloletnie korzystanie z wód bez wymaganego pozwolenia oraz poza systemem kontroli i sprawozdawczości stanowi naruszenie porządku prawnego. Ustawodawca chroni w ten sposób nie tylko środowisko, ale również prawidłowe zarządzanie ograniczonymi zasobami wodnymi.
Nie jest więc konieczne wykazanie konkretnej szkody w ekosystemie. Wystarczające jest stwierdzenie, że podmiot korzystał z usług wodnych bez wymaganej podstawy prawnej.
Dlaczego pozwolenia wodnoprawne wydawane są na czas określony?
Pozwolenie wodnoprawne nie jest wydawane bezterminowo. Każda decyzja określa warunki korzystania z wód, obowiązki użytkownika oraz wymagania związane z ochroną środowiska, interesów ludności i gospodarki.
Okresowy charakter pozwoleń nie jest przypadkowy. Pozwala organom administracji regularnie weryfikować, czy dotychczasowe warunki korzystania z wód pozostają aktualne oraz czy stosowane środki ochrony odpowiadają zmieniającym się uwarunkowaniom środowiskowym, technologicznym i prawnym.
Od przedsiębiorców prowadzących działalność wymagającą pozwolenia wodnoprawnego oczekuje się podwyższonego standardu staranności. Dotyczy to również obowiązku monitorowania terminów obowiązywania decyzji i odpowiednio wczesnego podejmowania działań zmierzających do ich przedłużenia.
Podsumowanie
Brak ważnego pozwolenia wodnoprawnego może prowadzić do bardzo wysokich konsekwencji finansowych. Co istotne, późniejsze uzyskanie decyzji lub zaprzestanie naruszenia nie eliminuje odpowiedzialności za okres wcześniejszego nielegalnego korzystania z usług wodnych. Z tego względu przedsiębiorcy powinni na bieżąco kontrolować terminy obowiązywania swoich pozwoleń i odpowiednio wcześnie wszczynać procedury ich odnowienia. W praktyce jest to zdecydowanie mniej kosztowne niż ponoszenie administracyjnych kar pieniężnych, których wysokość została przez ustawodawcę określona w sposób sztywny i nie pozostawia organom możliwości ich obniżenia.