Odmowa wszczęcia postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych – jak zaskarżyć?
Sprawy dotyczące naruszenia stosunków wodnych należą do jednych z najbardziej skomplikowanych postępowań administracyjnych. Wielowymiarowość takich spraw – połączenie wiedzy z zakresu hydrologii, geologii, budownictwa, a także prawa administracyjnego – wymaga od organów szczególnej staranności. Niestety w praktyce często zdarzają się sytuacje, w których organ przedwcześnie odmawia wszczęcia postępowania, a wydane postanowienie zawiera błędy formalne oraz braki w zakresie ustaleń faktycznych.
W niniejszym artykule wyjaśniam, dlaczego odmowa wszczęcia postępowania może być wadliwa, jak ją zaskarżyć oraz jakie argumenty prawne i dowodowe są najczęściej podnoszone w tego typu sprawach.
1. Odmowa wszczęcia postępowania – dlaczego bywa przedwczesna?
W jednej z analizowanych spraw wydane orzeczenie o odmowie wszczęcia postępowania okazało się przedwczesne, gdyż organ nie dokonał pełnej oceny materiału dowodowego. Zagadnienia dotyczące stosunków wodnych wymagają profesjonalnej wiedzy specjalistycznej, a ustalenie przyczyn zalewania działki, zmian poziomu gruntu czy kierunku spływu wód nie może być przeprowadzone „na oko”.
Organ, wydając odmowę wszczęcia, powinien dysponować kompletnym zestawem informacji potwierdzających, że:
- brak jest podstaw do prowadzenia postępowania,
- upłynął termin na zgłoszenie naruszenia,
- brak jest związku przyczynowego między działaniem sąsiada a skutkami na działce poszkodowanego.
Jeżeli ustalenia te są powierzchowne – decyzja (lub postanowienie) jest wadliwa.
2. Nieprecyzyjne oznaczenie nieruchomości = poważny błąd formalny
Jednym z najczęstszych uchybień, jakie pojawiają się w postanowieniach organów, jest nieprawidłowe oznaczenie działek. W analizowanej sprawie organ podał jedynie numery działek, nie wskazując obrębu ewidencyjnego. Tymczasem:
- numery działek są unikalne tylko w ramach jednego obrębu,
- brak obrębu uniemożliwia jednoznaczną identyfikację nieruchomości,
- treść rozstrzygnięcia musi być indywidualna, a nie ogólna.
Sama strona nie ma obowiązku domyślać się, jakich nieruchomości dotyczy decyzja. Działek o wskazanych numerach może być kilkanaście, zwłaszcza na terenie dużych miast. Błąd ten prowadzi do wniosku, że rozstrzygnięcie jest nieprecyzyjne, a więc nie spełnia wymogów kodeksu postępowania administracyjnego.
3. Brak jasnego i precyzyjnego rozstrzygnięcia
Zgodnie z kodeksem postępowania administracyjnego każde rozstrzygnięcie – zarówno decyzja, jak i postanowienie – musi być sformułowane jasno, jednoznacznie i precyzyjnie. Rozstrzygnięcie musi określać:
- czego dotyczy sprawa,
- jakie prawa lub obowiązki zostają ustalone,
- kogo dotyczy postanowienie.
Jeżeli tego brakuje, aktu nie można uznać za prawidłowy. W analizowanej sprawie już sama treść postanowienia budzi wątpliwości co do tego, czy dotyczy właściwych stron.
4. Błędne ustalenie biegu 5-letniego terminu
Kolejnym problemem było ustalenie przez organ, że rzekomo upłynął termin 5 lat na zgłoszenie naruszenia stosunków wodnych. Organ dokonał tego w sposób powierzchowny, posługując się:
- zdjęciami sprzed rozpoczęcia inwestycji (np. 2015 r.),
- np. dokumentami z 2019 r., dotyczącymi zupełnie innego postępowania (nieważność pozwolenia na budowę).
Tymczasem:
- 5-letni termin obowiązuje dopiero od 2018 r.,
- wcześniejsze prawo wodne nie przewidywało takiego ograniczenia,
- rzeczywiste negatywne skutki, udokumentowane zdjęciami, pojawiły się w drugiej połowie 2021 r.
A więc termin w momencie wydania odmowy jeszcze nie upłynął.
5. Dlaczego konieczna jest opinia biegłego?
W sprawach dotyczących naruszenia stosunków wodnych praktycznie zawsze konieczne jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego. Hydrolog lub specjalista z zakresu gospodarki wodnej jest w stanie ocenić m.in.:
- różnice poziomów gruntu,
- kierunek spływu wód,
- natężenie przepływu,
- skutki ingerencji na działce sąsiedniej,
- czas powstania zalewania lub pęknięć.
Organ administracji takiej wiedzy po prostu nie posiada. Jeżeli istnieją rozbieżności między stanowiskiem strony a argumentacją inwestora – opinia biegłego często jest jedynym dowodem, który może przesądzić sprawę.
Odmowa wszczęcia postępowania bez powołania biegłego, przy skomplikowanym stanie faktycznym, jest zatem działaniem sprzecznym ze standardami prowadzenia postępowania.
6. Jak skutecznie zaskarżyć odmowę wszczęcia postępowania?
Jeżeli otrzymałeś postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych, możesz je zaskarżyć. W odwołaniu (lub zażaleniu w przypadku postanowienia) warto podnieść następujące argumenty:
✔ brak precyzyjnego oznaczenia działek
Co czyni postanowienie niejasnym i uniemożliwia identyfikację sprawy.
✔ błędne ustalenie 5-letniego terminu
Organ musi wykazać, na jakiej podstawie uznał, że termin upłynął, i udowodnić to w oparciu o materiał dowodowy.
✔ brak opinii biegłego
W sprawach hydrologicznych jej pominięcie prowadzi do niekompletnego ustalenia stanu faktycznego.
✔ charakter przedwczesny
Organ nie może odmówić wszczęcia postępowania, jeśli istnieją wątpliwości wymagające wyjaśnienia.
Podsumowanie
Odmowa wszczęcia postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych bardzo często okazuje się przedwczesna lub nieprawidłowa, szczególnie wtedy, gdy organ:
- nie zbadał sprawy w sposób kompleksowy,
- błędnie ustalił upływ terminu,
- nie powołał biegłego,
- nieprawidłowo oznaczył działki,
- sformułował rozstrzygnięcie w sposób ogólnikowy.
W takich sytuacjach warto złożyć środek zaskarżenia i wykazać, że postanowienie narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Sprawy dotyczące stosunków wodnych wymagają rzetelnej analizy i specjalistycznej wiedzy – a dopiero po przeprowadzeniu kompletnych ustaleń możliwe jest podjęcie merytorycznego rozstrzygnięcia.