Zasada zanieczyszczający płaci w prawie ochrony środowiska

Zasada zanieczyszczający płaci jest jedna z głównych zasad prawa ochrony środowiska.

Na jej podstawie kształtuje się przede wszystkim instytucje opłat za korzystanie środowiska.

Zasada zanieczyszczający płaci w prawie wodnym

Z zasadą tą wiążą się podwyższone standardy wobec podmiotów korzystających, którymi mogą być osoby fizyczne i osoby prawne. Przekładając to na prawo wodne, będzie to powiązane z zasadą zwrotu usług wodnych i korzystania z wód poza zwykłym lub powszechnym korzystaniem.

Taki sposób stosowania omawianej zasady w praktyce znajduje swoje potwierdzenie w orzecznictwie, w którym przyjmuje się, że: brak określenia we własnym zakresie opłaty w prawidłowej wysokości za wyemitowane zanieczyszczenia do powietrza (lub innych zanieczyszczeń) i brak możliwości ich pomiarów musi prowadzić do akceptacji dopuszczenia metody szacunkowej, aby nie uchybić zasadzie ogólnej.

Kompensacja za wykorzystywanie zasobów

Opłaty i kary mają służyć zniwelowaniu szkód jakie w środowisku wywołuje, np. wykorzystywanie zasobów wodnych (pobór wód, odprowadzanie wód). Opłaty te powiązane powinny być z realnym wykorzystywaniem zasobów wodnych.

W praktyce realizacji zasady „zanieczyszczający płaci” służą przede wszystkim instrumenty ekonomiczne, takie jak opłaty za korzystanie ze środowiska czy kary pieniężne za wprowadzanie zanieczyszczeń niezgodnie z warunkami określonymi w pozwoleniu na korzystanie ze środowiska.

Organy administracji i sądy interpretują w duchu tej zasady

Zasada „zanieczyszczający płaci” nadaje kierunek interpretacyjny pozostałym przepisom tej ustawy.

Jedną z kar wymierzanych wobec podmiotów korzystających ze środowiska jest obowiązek usunięcia skutków zanieczyszczenia. Ma to charakter pośrednio ekonomiczny. Koszty dokonanego zanieczyszczenia są ponoszone przez podmiot korzystający ze środowiska. Jednocześnie w orzecznictwie podkreśla się, że „Obowiązek poniesienia kosztów usunięcia skutków zanieczyszczenia środowiska związany jest z faktycznym jego zanieczyszczeniem.

W praktyce pogląd ten ma ogromną wartość, gdyż, koszty powiązane z korzystaniem ze środowiska powinny być ponoszone tylko wówczas, gdy miało miejsce rzeczywiste korzystanie ze środowiska.

W innym razie kształtowałoby to obowiązek ponoszenia kosztów za samą możliwość skorzystania ze środowiska. W razie wątpliwości organu, to wszelkie takie okoliczności powinny być oceniane na korzyść strony (np. właściciela).

autorka artykułu

adwokatka Karolina Wierzbicka 

doktorankta Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych UŁ, autorka tekstów dot. prawa w Rzeczpospolitej, członkini stowarzyszeń i organizacji zrzeszających ekspertów od prawa wodnego