Zanieczyszczenie wody jako przestępstwo – kiedy grozi odpowiedzialność karna?
Celem artykułu jest wyjaśnienie, kiedy działanie (lub zaniechanie) związane z wprowadzeniem substancji do wód może zostać zakwalifikowane jako przestępstwo z art. 182 §1–3 k.k.
Przestępstwo przeciwko środowisku
Ustawa kodeks karny ma w swojej treści dział poświęcony przestępstwom przeciwko środowisku. Jednym z nich jest zanieczyszczenie środowiska w znacznych rozmiarach, które może polegać na działaniu lub zaniechaniu. Ważne z punktu tego przestępstwa będzie ustalenie umyślności lub nieumyślności, gdyż wpływa to znacząco na wymiar kary. Znacznie większa odpowiedzialność ciąży na podmiotach odpowiedzialnych za eksploatację instalacji w ramach zakładu (działa najczęściej w oparciu o pozwolenie)
Art. 182. [Zanieczyszczenie środowiska w znacznych rozmiarach]
§ 1. Kto zanieczyszcza wodę, powietrze lub powierzchnię ziemi substancją albo promieniowaniem jonizującym w takiej ilości lub w takiej postaci, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować istotne obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 2. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 działa nieumyślnie,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3.
§ 3. Jeżeli czyn określony w § 1 został popełniony w związku z eksploatacją instalacji działającej w ramach zakładu, w zakresie korzystania ze środowiska, na które wymagane jest pozwolenie, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 4. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 3 działa nieumyślnie,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
Czym będzie zanieczyszczenie?
Definicji „zanieczyszczenia należy poszukiwać w innej ustawie źródłowe, czyli w art. 3 pkt 49 prawa ochrony środowiska zanieczyszczeniem jest emisja, która może być szkodliwa dla zdrowia ludzi lub stanu środowiska, może powodować szkodę w dobrach materialnych, może pogarszać walory estetyczne środowiska lub może kolidować z innymi, uzasadnionymi sposobami korzystania ze środowiska.
Zaś emisją będzie bezpośrednie lub pośrednie wprowadzanie do powietrza, wody, gleby lub ziemi w wyniku działalności człowieka substancji lub energii (art. 3 pkt 4 p.o.ś.).
Czy musi dojść do zanieczyszczenia?
Zdaniem przedstawicieli dyscypliny nauk prawnych, czyn zostaje popełniony wówczas, gdy zanieczyszczenie może grozić życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach. Co ważne może też on spowodować istotne obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi. Ta ostatnia kwestia ma charakter ocenny. Nie można tutaj określić konkretnych „widełek” zanieczyszczenia”. Do każdego z przypadków i okoliczności popełnienia czynu trzeba podejść indywidualnie. Należy przyjąć, że chodzi o takie obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi, które w sposób znaczący zmniejsza ich wartość. M. Kulik [w:] Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, red. M. Mozgawa, LEX/el. 2025, art. 182.
Zdaniem sądów o odpowiedzialności karnej przesądza (będzie wystarczające) ustalone potencjalne zagrożenie dla chronionych dóbr, związane z rodzajem i rozmiarem wprowadzonych do wody, powietrza lub ziemi zanieczyszczeń, nie jest natomiast niezbędne, by opisany w znamionach stan zagrożenia w istocie powstał (zob. wyrok SA we Wrocławiu z 21.09.2017 r., II AKa 236/17, LEX nr 2381444; wyrok SN z 15.01.2015 r., V KK 361/14, LEX nr 1652709). Innymi słowy wystarczy wystąpienie potencjalnego ryzyka zanieczyszczenia.
Czy można złagodzić wymiar kary?
Kodeks karny przewiduje taką możliwość. Będzie ich kilka w zależności od danego czynu.
art 66. [Warunkowe umorzenie postępowania. Przesłanki stosowania]
§ 1. Sąd może warunkowo umorzyć postępowanie karne, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy niekaranego za przestępstwo umyślne, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa.
§ 2.Warunkowego umorzenia nie stosuje się do sprawcy przestępstwa zagrożonego karą przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności.
37a. [Orzeczenie grzywny albo kary ograniczenia wolności zamiast kary pozbawienia wolności]
§ 1. Jeżeli przestępstwo jest zagrożone tylko karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 8 lat, a wymierzona za nie kara pozbawienia wolności nie byłaby surowsza od roku, sąd może zamiast tej kary orzec karę ograniczenia wolności nie niższą od 4 miesięcy albo grzywnę nie niższą od 150 stawek dziennych, w szczególności jeżeli równocześnie orzeka środek karny, środek kompensacyjny lub przepadek.
§ 2.Przepisu § 1 nie stosuje się do sprawców określonych w art. 64 § 1 lub do sprawców, którzy popełniają przestępstwo działając w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa lub przestępstwa skarbowego, sprawców przestępstw o charakterze terrorystycznym i sprawców przestępstwa określonego w art. 178a § 4.
37b k.k. [orzeczenie kary ograniczenia wolności wraz z karą pozbawienia wolności]
W sprawie o występek zagrożony karą pozbawienia wolności, niezależnie od dolnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego w ustawie za dany czyn, sąd może orzec jednocześnie karę pozbawienia wolności w wymiarze nieprzekraczającym 3 miesięcy, a jeżeli górna granica ustawowego zagrożenia wynosi przynajmniej 10 lat – 6 miesięcy, oraz karę ograniczenia wolności do lat 2. W pierwszej kolejności wykonuje się wówczas karę pozbawienia wolności, chyba że ustawa stanowi inaczej.
Jeżeli masz jakieś pytania, to skontaktuj się ze mną!
zanieczyszczenie wody, art. 182 kk, przestępstwo środowiskowe