Dopuszczalność wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego
Po zakończeniu postępowania odwoławczego przed organem administracji publicznej w terminie 30 dni od doręczenia aktu administracyjnego przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Skarga jest obwarowana wymaganiami formalnymi zawartymi w ustawie prawo postępowania przed sądami administracyjnymi. Skuteczne wniesienie skargi inicjuje rozpoczęcie postępowania sądowoadministracyjnego.
Wyczerpanie środków zaskarżenia
Zgodnie z art. 52 § 1 P.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka.
Przez pojęcie wyczerpania środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia. O spełnieniu tego warunku można mówić po rozpoznaniu wniesionego środka zaskarżenia (np. odwołanie od decyzji administracyjnej, zażalenie, ponaglenie) przez właściwy organ administracji publicznej. W terminie tym mieszczą się dwa elementy, czyli wniesienie środka zaskarżenia oraz zakończenie postępowania w formie wydania aktu administracyjnego. Przekłada się na to, że wniesienie skargi do sądu administracyjnego powinno być poprzedzone nie tylko wniesieniem właściwego środka zaskarżenia od decyzji organu pierwszej instancji, lecz również zakończeniem postępowania administracyjnego przed organem drugiej instancji poprzez wydanie rozstrzygnięcia.
Ma to wyeliminować dwutorowość środków zaskarżenia oraz zbieg dwóch postępowań. Zdaniem judykatury ma to na celu „aby sądy administracyjne kontrolowały decyzje ostateczne, które takimi się stały po wyczerpaniu toku instancji. Inaczej mówiąc, aby skarga do sądu nie była środkiem konkurencyjnym dla normalnych środków odwoławczych przysługujących stronie w toku instancji i żeby nie dochodziło do sytuacji, w których decyzja pierwszej instancji stała się ostateczna tylko przez fakt, niezłożenia od niej odwołania w przewidzianym do tego terminie, po czym strona, która nie wnosiła odwołania, składa skargę do sądu administracyjnego”.
Nie oznacza, to że zrealizowanie tego wymogu musi dotyczyć osoby wnoszącej skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Wymóg wyczerpania środków zaskarżenia należy uznać za spełniony również wtedy, gdy odwołanie od decyzji lub zażalenie na postanowienie złożyła inna strona niż wnosząca skargę do sądu, np. inny uczestnik postępowania.
Rozpoznanie wniesionego środka zaskarżenia
Dla wypełnienia warunku wyczerpania środków zaskarżenia bezwzględnie konieczne jest uprzednie rozpoznanie wniesionego środka zaskarżenia przez organ administracji. Akt administracyjny wydany po rozpatrzeniu złożonego przez stronę środka zaskarżenia, przysługującego jej w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w danej sprawie, otwiera tej stronie drogę do skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Przykładowo decyzja organu II instancji będzie podstawą naszej skargi do sądu administracyjnego. Od jej doręczenia biegnie termin do jej wniesienia. Przy czym będzie można także zaskarżyć uchybienia przed organem I instancji, gdyż organ II instancji w swoim postępowaniu zaakceptował te uchybienia i nie dokonał w tym przedmiocie zmian.
Warunek wyczerpania środków zaskarżenia będzie także spełniony, gdy przedmiotem skargi nie będzie kolejna merytoryczna decyzja, lecz postanowienie o niedopuszczalności odwołania albo o stwierdzeniu uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, jak również w przypadku, gdy odwołanie od decyzji lub zażalenie na postanowienie organu administracji publicznej pierwszej instancji złożyła inna strona niż skarżąca. Wniesienie do organu wyższego stopnia zażalenia w trybie art. 37 § 1 K.p.a. (tzw. prawa do wniesienia ponaglenia) nie jest wystarczającą przesłanką dla wniesienia do sądu administracyjnego skargi na bezczynność. Wniesienie skargi na bezczynność organu administracji publicznej uzależnione jest bowiem od rozpatrzenia zażalenia w terminie nie późniejszym niż 30 dni od daty jego wniesienia do organu właściwego. Dopiero bezskuteczny upływ tego terminu otwiera drogę do złożenia skargi do sądu administracyjnego zgodnie z art. 52 § 1 i 2 P.p.s.a.
Skutkiem braku spełnienia powyższych warunków będzie odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej w świetle przepisów P.p.s.a. Inaczej mówiąc skarga złożona do sądu administracyjnego zostaje oceniona jako niedopuszczalna.
Wyjątki od zasady II instancyjności
Ustawa przewiduje dwa wyjątki od zasady wyczerpania środków zaskarżenia. Zwolnienie spod obowiązku wyczerpania środków zaskarżenia obejmuje prokuratora, Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka, ale jedynie w sytuacji, gdy te podmioty nie brały udziału w sprawie jako podmiot na prawach strony. W tym wariancie mogą oni wnieść skargę w terminie sześciu miesięcy od dnia doręczenia stronie rozstrzygnięcia w sprawie indywidualnej, a w pozostałych przypadkach w terminie sześciu miesięcy od dnia wejścia w życie aktu lub podjęcia innej czynności uzasadniającej wniesienie skargi.
W przeciwnym razie obowiązują te podmioty takie same wymagania jak stronom postępowania, czyli 30-dniowy termin wniesienia skargi oraz warunek wyczerpania dwuinstancyjnego toku postępowania przed organem administracji.