Co może stanowić dowód w postępowaniu z prawa wodnego?

Postępowanie dowodowe jest istotne z punktu widzenia rozpoznania istoty sprawy, czynnego udziału strony w postępowaniu czy zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji. Dynamiczny rozwój nauki i techniki powoduje rozrost wszelkich źródeł i środków dowodowych. Jest to niezwykle istotne z punktu widzenia postępowania przed organem w sprawach  z prawa wodnego. W nim także stosujemy przepisy ogólne o postepowaniu administracyjnym. Kodeks postępowania administracyjnego przewiduje szeroki katalog środków mogących później być przedmiotem dowodu na gruncie procedury administracyjnej.

Pojęcie dowodu w postępowaniu administracyjnym

Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera typowej definicji prawnej pojęcia „dowód”. Zgodnie z art. 75 § 1 zdanie pierwsze  za środek dowodowy przyjmuje się „wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem”. W istocie jest to szeroko rozumiana i otwarta definicja środka dowodowego. W odróżnieniu od „dowodu”, „środek dowodowy” ma na celu wyjaśnienie określonych faktów w postaci, np. zeznań świadka, oględzin czy dokumentu. Niekiedy pojęcia te są używane zamiennie.

Dowód można rozumieć wielorako, np.:

• źródło dowodowe (świadek lub dokument);
• czynność procesową stwarzającą podstawę do wywiedzenia określonych wniosków, (oględziny, pomiary, konfrontacja);
• sposób przeprowadzenia danego dowodu (przesłuchanie).

W zdaniu drugim art. 75 k.p.a. wskazano przykładowo, że dowodem w szczególności mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

Orzecznictwo sądów administracyjnych doprecyzowało, że „Przepis art. 75 § 1 k.p.a. nie zawiera zamkniętego katalogu środków dowodowych dopuszczonych w postępowaniu dowodowym, zaś użycie sformułowania „w szczególności” pozwala przyjąć, że wyliczenie to jest jedynie przykładowe. Powyższe oznacza, że ustawodawca nie ograniczył liczby środków dowodowych, za pomocą których organ może dokonać pełnych i zarazem prawidłowych ustaleń faktycznych sprawy”. Tak szeroko ujętą definicję „dowodu” należy oceniać pozytywnie. Jej elastyczny charakter umożliwia na dopasowywanie pojęcia dowodu do charakteru sprawy oraz aktualnych możliwości technologicznych. Pomaga to w systematycznemu poszerzaniu się zbioru dowodów nienazwanych.

Należy przyjąć, że organ administracji publicznej przeprowadza dowód z filmu, telewizji, fotokopii, fotografii, planów, rysunków oraz płyt lub taśm dźwiękowych i innych przyrządów utrwalających albo przenoszących obrazy lub dźwięki, stosując odpowiednio przepisy o dowodzie z oględzin oraz o dowodzie z dokumentów. Wyliczenia te mają swój rodowód w procedurze prawa cywilnego.  Na tym przykładzie uwidacznia się otwarta formuła przepisu art. 75 § 1 k.p.a. zdanie pierwsze, która  pozwala na dopuszczenie w postępowaniu dowodowym środków dowodowych zgromadzonych w innych postępowaniach. 

Czym są dowody nienazwane?

Dowodem nienazwanym określa się te, których nie wymieniono w przepisach k.p.a., a które jednocześnie uznaje się za dopuszczalne w świetle przepisu art. 75 k.p.a.  Konsekwencją braku sztywnej definicji dowodu jest otwarty ich katalog i stale się poszerzający z uwagi na rozwój dostępnych metod odtwarzania przebiegu faktów. Przedstawiciele doktryny jako dowody nienazwane wskazują: „dowód z ekspertyzy instytutu naukowego bądź instytucji specjalistycznej (niebędącej jednostką naukową, ale specjalizującej się w określonych zagadnieniach), dowód z filmu (dowód z taśmy filmowej, na której utrwalono określony przebieg zdarzeń), dowód z telewizji (obrazu telewizyjnego utrwalającego określone zdarzenie), dowód z fotografii (utrwalonego obrazu przedmiotu), dowód z rysunku, w tym rysunku technicznego (graficznego ujęcia określonego przedmiotu), dowód z planu (szkicu określonego miejsca), dowód z nagrania dźwiękowego, dowód z informacji zapisanych na elektronicznych nośnikach”.

Czy nagrywanie drugiej osoby bez jej zgody jest dopuszczalne?

 Nagrywanie drugiej osoby za pomocą urządzeń rejestrujących zapis obrazu lub dźwięku wymaga w pierwszej kolejności zgody osoby nagrywanej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że „niedopuszczalne jest prowadzenie dowodu z nagrań uzyskanych w sposób przestępczy, z naruszeniem art. 267 kodeksu karnego”, jak również że: „Dowód z nagrania bez zgody jednego z uczestników rozmowy mogą dyskwalifikować okoliczności, w jakich nastąpiło nagranie, jeżeli wskazują one jednoznacznie na poważne naruszenie zasad współżycia społecznego, np. przez naganne wykorzystanie trudnego położenia, stanu psychicznego lub psychofizycznego osoby, z którą rozmowa była prowadzona. Wyrażenie przez osoby nagrane zgody na wykorzystanie nagrania w celach dowodowych […] usuwa zazwyczaj przeszkodę, jaką stanowi nielegalne pozyskanie nagrania. W świetle konstytucyjnych wartości brak takiej zgody powinien być oceniany przez pryzmat poszanowania prawa do prywatności (art. 47 Konstytucji RP) czy też prawa do  zapewnienia innej osobie prawa do sprawiedliwego procesu (art. 45 Konstytucji RP).

Czym są dokumenty urzędowe?

Dokumenty urzędowe mają najsilniejszą moc dowodową w postępowaniu administracyjnym. Tak też wynika z orzecznictwa: „Co do zasady, dokumenty urzędowe mają istotną moc dowodową i stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Tym samym organy administracji są zobowiązane uznać za udowodnione to, co wynika z treści dokumentu urzędowego. Wobec tego, że z dokumentem urzędowym związane jest domniemanie prawdziwości jego treści, organ prowadzący postępowanie nie może swobodnie oceniać ani kwestionować treści dokumentu urzędowego, nie przeprowadzając dowodu przeciwko prawdziwości zawartych w nim informacji. O dopuszczalności przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentu (urzędowego) mowa jest w art. 76 § 3 k.p.a.”. Przepisy § 1 i 2 nie wyłączają możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów wymienionych w tych przepisach. W praktyce istnieje możliwość przeprowadzenia dowodu ponad treść dokumentu, jednak stanowi to rzadki wyjątek.

Kto może uwierzytelnić kopię dokumentu urzędowego?

Jeżeli dokument znajduje się w aktach organu lub podmiotu, o którym mowa w art. 76 § 1 lub 2, wystarczy przedstawić urzędowo poświadczony przez ten organ lub podmiot odpis lub wyciąg z dokumentu. Organ administracji publicznej zażąda udzielenia odpisu lub wyciągu, jeżeli strona sama uzyskać ich nie może. Gdy organ uzna za konieczne przejrzenie oryginału dokumentu, może wystąpić o jego dostarczenie.

Zamiast oryginału dokumentu strona może złożyć odpis dokumentu, jeżeli jego zgodność z oryginałem została poświadczona przez notariusza albo przez występującego w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub doradcą podatkowym. Dodać przy tym należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych niejednokrotnie wyrażony został pogląd, że „kserokopia dokumentu urzędowego może być środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym. Nie ulega wątpliwości, że nieuwierzytelniona kserokopia dokumentu urzędowego nie może korzystać z mocy dowodowej oryginału dokumentu. Różnica ich mocy dowodowej polega na tym, że kserokopia właściwie uwierzytelniona korzysta z mocy dokumentu oryginalnego, natomiast brak właściwego uwierzytelnienia powoduje, że dokument taki musi być oceniony w świetle całego materiału dowodowego”. Kserokopia będzie miała charakter tzw. dokumentu prywatnego i będzie miała słabszą moc dowodową od dokumentu urzędowego oryginalnego czy poświadczonej za oryginałem jego kopii przez osoby uprawnione.    

Natomiast zawarte w odpisie dokumentu poświadczenie zgodności z oryginałem przez występującego w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub doradcą podatkowym albo przez upoważnionego pracownika organu prowadzącego postępowanie ma charakter dokumentu urzędowego. Warunkiem skuteczności takiego poświadczenia jest reprezentowanie danej strony w sprawie. Podstawowym dokumentem umożliwiającym identyfikację jest pełnomocnictwo do reprezentowania w danej sprawie bądź w konkretnej czynności procesowej. Ponadto przy składaniu takiego pełnomocnictwa istnieje obowiązek uiszczenia opłaty skarbowej w wysokości 17 zł na konto danego urzędu. W praktyce oznacza to, że adwokat niemający pełnomocnictwa do reprezentowania danego klienta nie może poświadczać dokumentów w każdej, dowolnej sprawie administracyjnej.  

Jak poświadcza się za zgodność z oryginałem dokumenty elektroniczne?

Przepisy k.p.a. są także uaktualnione w kontekście dokumentów elektronicznych. Jeżeli odpis dokumentu został sporządzony na piśmie utrwalonym w postaci elektronicznej, poświadczenia jego zgodności z oryginałem, o którym mowa w § 2, dokonuje się przy użyciu kwalifikowanego podpisu elektronicznego, podpisu zaufanego lub podpisu osobistego. Upoważniony pracownik organu prowadzącego postępowanie, któremu został okazany oryginał dokumentu wraz z odpisem, na żądanie strony, poświadcza zgodność odpisu dokumentu z oryginałem. Poświadczenie obejmuje podpis pracownika, datę i oznaczenie miejsca sporządzenia poświadczenia, a na żądanie strony, również godzinę sporządzenia poświadczenia. Jeżeli dokument zawiera cechy szczególne (dopiski, poprawki lub uszkodzenia), należy stwierdzić to w poświadczeniu.

Jeżeli masz jakieś pytania, to napisz do mnie!